WSPARCIE PSYCHOLOGICZNE

Zmaganie się z chorobą nowotworową jest najtrudniejszym i najbardziej obciążającym psychikę czasem w życiu osób chorych. Istotnym aspektem w tym szczególnym okresie jest wsparcie i dostęp do rzetelnych źródeł informacji dotyczących specyfiki choroby onkologicznej. Dominującą emocją występującą na wszystkich etapach choroby nowotworowej jest wszechogarniający lęk. U jego podłoża tkwi poczucie zagrożenia życia (lęk biologiczny), poczucie odrzucenia społecznego (lęk społeczny) jak również obawa o przyszłość.  Podczas długoletniej pracy z chorymi onkologicznie prof. Elizabeth Kübler – Ross wyodrębniła pięć etapów reakcji emocjonalnych na chorobę nowotworową, które mogą odgrywać funkcje adaptacyjne. Ich istota sprowadza się do:

 Stadium pierwszego: W pierwszym momencie po ustaleniu rozpoznania pacjenci najczęściej reagują negacją diagnozy. Pojawiają się takie stany emocjonalne jak: niedowierzanie, szok, zaprzeczenie, połączone z zaburzeniem integracji wszystkich funkcji psychicznych. Reakcja taka pomaga zmniejszyć poczucie zagrożenia i daje czas na mobilizacje sił, uruchomienie innych mechanizmów zaradczych po doznaniu niespodziewanego szoku;

Stadium drugiego: Kiedy pacjent nie jest już w stanie zaprzeczać faktom, dociera do niego informacja o ciężkiej, być może nieuleczalnej chorobie. Dominują emocje takie jak gniew i bunt. Osoby chore zadają sobie pytanie: dlaczego ja? Gniew może być źródłem energii i aktywności, tak więc odpowiednio skanalizowany może stać się siłą dopingującą do walki z chorobą, ale również siłą skierowaną do walki przeciwko sobie lub otoczeniu, co powoduje konflikty i brak zrozumienia przez osoby z otoczenia;

Stadium trzeciego: To czas układów i pertraktacji oraz nieustannych na tym etapie prób układania się z losem, z siłą wyższą. Zarówno we wcześniejszych fazach choroby, jak i w tym czasie zachowania pacjentów mogą być gwałtowne i trudne do przewidzenia;

Stadium czwartego: To etap depresji związany z nieprzerwanym doświadczaniem i przeżywaniem lęku. Następuje obniżenie nastroju i poczucie winy. Dominują takie uczucia jak: smutek, żal, rozpacz, brak nadziei. Pojawia się i nasila uczucie wyczerpania psychicznego i fizycznego, brak siły do dalszej walki;

Stadium piątego: Przejście przez wcześniejsze etapy prowadzi do szeroko rozumianej, nie zawsze pozytywnej, akceptacji zaistniałej sytuacji. Niektórzy pacjenci doświadczają na tym etapie wewnętrznego spokoju zapewniając sobie emocjonalną równowagę.  Ważne jest, aby odróżnić ten etap od przedwczesnej rezygnacji z leczenia  i zaprzestania troski o własne życie.

Źródło:

Kosowicz M., Przegląd piśmiennictwa na temat wybranych aspektów funkcjonowania pacjentów onkologicznych w sferze emocjonalnej, poznawczej i behawioralnej, w: Tchórzewska – Korba H.(red.), Rehabilitacja chorych na nowotwory z elementami psychoonkologii, Wyd. CMKP, Warszawa 2011.

Kübler-Ross E., Rozmowy o śmierci i umieraniu, Wyd. Media Rodzina, Poznań 2006.